Sot, më 26 shtator 2026, shënohet 97-vjetori i Kongresit të III-të Bektashian, një prej ngjarjeve më të rëndësishme në historinë e organizimit dhe konsolidimit të Komunitetit Bektashian në Shqipëri.
Kongresi i III-të Bektashian u zhvillua më 26 shtator 1929, në Teqenë e Turanit, në Korçë, në një periudhë të rëndësishme për organizimin institucional të komunitetit bektashian në Shqipëri dhe më gjerë. Kjo ngjarje historike përbënte një hap të rëndësishëm drejt forcimit të strukturave drejtuese, rregullimit të jetës fetare dhe përcaktimit të statusit të Komunitetit Bektashian.
Kongresi pasonte dy kuvende të rëndësishme të mëparshme: Kongresin e I-rë, mbajtur në Teqenë e Prishtës, Skrapar, më 17 janar 1921, dhe Kongresin e II-të, zhvilluar në Teqenë Hajdarie, Gjirokastër, më 9 korrik 1924.
Në Kongresin e III-të morën pjesë 47 delegatë, ndër të cilët 34 të ftuar laikë. Në mesin e tyre ishin edhe personalitete të jetës publike të Korçës, si prefekti Hil Mosi dhe kryebashkiaku Vasil Avrami. Komuniteti Bektashian përfaqësohej nga drejtuesit e tij fetarë, ndër ta edhe Gjysh Kamber Prishta.
Një prej vendimeve më të rëndësishme të këtij Kongresi ishte miratimi, më 28 shtator 1929, i Statutit të Komunitetit Bektashian. Statuti përcaktonte organizimin dhe funksionimin e komunitetit, kriteret për personelin fetar, si dhe strukturat drejtuese, të cilat përfshinin Kryegjyshin, Këshillin Miks, këshillat vendore të gjyshërve, këshillat e prindërve dhe ofiqarët e shërbimit fetar.
Sipas organizimit të përcaktuar, Komuniteti Bektashian kishte karakterin e një personi juridik dhe struktura e tij territoriale përfshinte gjyshëri të rëndësishme, ndër të cilat ato të Krujës, Elbasanit, Korçës, Frashërit, Prishtës dhe Gjirokastrës.
Teqeja e Turanit, vendi ku u zhvillua Kongresi i III-të Bektashian, zë një vend të veçantë në historinë e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane. Pas këtij Kongresi, ajo shërbeu si qendra e parë e përkohshme botërore e Bektashizmit në Shqipëri, duke i paraprirë vendosjes së Selisë së Shenjtë Botërore në Tiranë.
Në mars të vitit 1930, Mbreti Zog emëroi Sali Niazi Dedenë në detyrën e Kryegjyshit Botëror të Bektashinjve. Më pas, me vendimin nr. 659, datë 2 gusht 1930, Selia e Shenjtë Botërore e Bektashinjve u vendos në Tiranë, duke i dhënë një dimension të ri organizimit institucional të këtij komuniteti.
97 vjet më pas, Kongresi i III-të Bektashian mbetet një dëshmi e rëndësishme e përpjekjeve për organizimin, konsolidimin dhe institucionalizimin e Komunitetit Bektashian në Shqipëri. Përvjetori i tij përkujtohet sot me respekt nga Selia e Shenjtë e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane dhe nga komunitetet bektashiane në Shqipëri e në mbarë botën.
