Në kuadër të Takimit të 30-të Ndërkombëtar të Berlinit, që po zhvillohet nga 11 deri më 13 qershor 2026 në Bundestagun Gjerman me temën “Përgjegjësia para Zotit dhe Njerëzimit”, Kryegjyshi Botëror i Bektashinjve, Shenjtëria e Tij, Haxhi Dede Baba, Edmond Brahimaj mbajti më 12 qershor fjalën e rastit në drekën ndërkombëtare të organizuar në këtë forum prestigjioz. Në fjalën e tij, Kryegjyshi Botëror përcolli mesazhe të forta mbi përgjegjësinë morale, drejtësinë, paqen, dialogun ndërfetar dhe vlerat universale njerëzore.
Fjala e plotë e Dede Edmond Brahimaj:
“Të nderuar organizatorë, të respektuar përfaqësues, të nderuar të ftuar, zonja dhe zotërinj,
Më lejoni fillimisht të shpreh mirënjohjen time të sinqertë ndaj organizatorëve të Takimit të 30-të të Berlinit për ftesën e hirshme dhe për mundësinë e nderuar për të mbajtur këtë fjalë. I shpreh falënderimet e mia të veçanta Dr. Volker Brecht, anëtarëve të respektuar të Komitetit të Ftesave, dhe të gjithë atyre që punojnë në shërbim të dialogut, mirëkuptimit dhe paqes ndërmjet popujve dhe feve. Është një privilegj për mua, si Kryegjyshi Botëror i Komunitetit Bektashian, të marr pjesë në një takim të dedikuar “Përgjegjësisë para Zotit dhe njerëzimit” — një temë me rëndësi të thellë shpirtërore dhe morale në kohën tonë. E vlerësoj thellësisht mikpritjen tuaj dhe angazhimin tuaj për forcimin e mirëkuptimit ndërfetar, tolerancës dhe bashkëjetesës midis kombeve dhe bashkësive fetare. Takime të tilla na kujtojnë se, pavarësisht dallimeve në traditë, gjuhë apo kulturë, ne mbetemi të bashkuar nga përgjegjësia jonë e përbashkët për të ruajtur dinjitetin njerëzor, paqen dhe vlerat e shenjta të besuara nga Zoti.
Ne mblidhemi sot për të reflektuar mbi këtë parim të shenjtë dhe universal: “Përgjegjësia para Zotit dhe para njerëzimit”. Kjo temë qëndron në zemër të traditës shpirtërore bektashiane, sepse rruga jonë na mëson se besimi nuk është thjesht i shprehur me gjuhë, as i kufizuar brenda mureve të adhurimit, por provohet përmes ndërgjegjes, moralit, drejtësisë, shërbimit dhe dashurisë ndaj njerëzimit.
Kurani Famëlartë thotë:
“Me të vërtetë, Allahu urdhëron drejtësi, mirësi dhe bujari ndaj të afërmve, dhe ndalon imoralitetin, të keqen dhe padrejtësinë.”
– Sure En-Nahl (16:90)
Ky ajet hyjnor nuk është vetëm një udhëzim moral; është një filozofi e plotë e përgjegjësisë. Zoti urdhëron drejtësi sepse njerëzit janë të ngarkuar me liri morale. Ai urdhëron mirësi sepse besimi pa mëshirë është i mangët. Ai ndalon padrejtësinë sepse çdo akt i padrejtësisë dëmton si shoqërinë ashtu edhe vetë shpirtin.
Kuptimi bektashian i fesë e ka interpretuar gjithmonë përgjegjësinë si një ekuilibër të shenjtë mes Hak (E Vërteta dhe Zoti) dhe Halk (njerëzit dhe krijimi). Askush nuk mund të afrohet me Zotin duke injoruar vuajtjen e njerëzimit. Për këtë arsye, rruga jonë shpirtërore ka theksuar gjithmonë se shërbimi ndaj njerëzimit është ndër format më të larta të adhurimit.
Kurani gjithashtu thotë:
“Ne i kemi nderuar bijtë e Ademit.”
– Sure El-Isra (17:70)
Ky ajet vendos dinjitetin e çdo njeriu. Në filozofinë bektashiane, njerëzimi nuk ndahet sipas racës, kombësisë, gjuhës apo shtresës shoqërore. Çdo njeri mbart dinjitet hyjnor sepse të gjithë janë krijesa të Zotit. Prandaj, urrejtja, fanatizmi, poshtërimi dhe padrejtësia bien ndesh me frymën e fesë së vërtetë.
Profeti ynë i dashur, Muhamedi, paqja dhe bekimet e Zotit qofshin mbi të, e mësoi njerëzimin përmes fjalës dhe shembullit se përgjegjësia është e pandashme nga besimi. Ai ka thënë:
“Secili prej jush është bari dhe secili është përgjegjës për tufën e tij.”
Kjo thënie e vendos përgjegjësinë në qendër të ekzistencës njerëzore. Liderët janë përgjegjës për popujt e tyre, prindërit për fëmijët e tyre, dijetarët për dijen e tyre dhe besimtarët për sjelljen e tyre. Përgjegjësia është universale. Askush nuk përjashtohet para Zotit.
Profeti gjithashtu ka deklaruar:
“Më të mirët ndër njerëzit janë ata që u sjellin më shumë dobi njerëzve.”
Ky mësim gjen jehonë të thellë në traditën bektashiane. Shpirtërorja nuk është izolim nga shoqëria; është pjesëmarrje aktive në shërimin e shoqërisë. Një dervish që largohet nga mendjemadhësia por injoron padrejtësinë nuk e ka kuptuar plotësisht rrugën hyjnore.
I madhi Ali ibn Ebi Talib, urtësia e të cilit zë një vend qendror në botën shpirtërore bektashiane, ka thënë:
“Njerëzit janë ose vëllezër në fe, ose të barabartë në njerëzim.”
Ky parim i jashtëzakonshëm mbetet një nga deklaratat më të mëdha të etikës universale njerëzore. Imam Ali nuk e kufizoi vlerën njerëzore vetëm në identitet fetar. Ai e njohu njerëzimin si një lidhje të shenjtë që meriton dinjitet, mëshirë dhe drejtësi.
Imam Ali gjithashtu ka thënë:
“Një shoqëri mund të jetojë me mosbesim, por jo me padrejtësi.”
Kjo thënie mbart kuptim të madh shpirtëror dhe shoqëror. Padrejtësia shkatërron kombet, dobëson moralin, korrupton udhëheqjen dhe e largon njerëzimin nga e vërteta hyjnore. Prandaj, përgjegjësia ndaj njerëzve përfshin mbrojtjen e drejtësisë, mbrojtjen e të dobëtit, thënien e së vërtetës kundër padrejtësisë dhe ruajtjen e harmonisë shoqërore.
Udhëheqësi i madh shpirtëror Haxhi Bektash Veliu, themeluesi i ndritur i rrugës bektashiane, ka shpallur mësime që e kanë kthyer shpirtëroren në një filozofi humanizmi dhe urtësie. Ndër thëniet e tij më të njohura janë:
“Kontrollo dorën, gjuhën dhe dëshirat e tua.”
Ky mësim përmbledh disiplinën etike. Dora simbolizon veprimin, gjuha simbolizon fjalën, dhe dëshirat simbolizojnë egon. Ai që nuk i kontrollon këto nuk mund të përmbushë përgjegjësinë para Zotit apo shoqërisë.
Haxhi Bektash Veliu gjithashtu ka mësuar:
“Mos kërko të metat e të tjerëve; kërko brenda vetes.”
Ky parim është thelbësor në kohën tonë moderne, ku njerëzimi shpesh gjykon të tjerët duke neglizhuar pastrimin e vetvetes. Rruga bektashiane mëson përgjegjësinë e brendshme përpara kritikës së jashtme.
Të nderuar pjesëmarrës,
Bektashizmi nuk lindi thjesht si një tarikat fetar, por si një qytetërim shpirtëror i bazuar në tolerancë, urtësi, dashuri dhe bashkëjetesë. Gjatë shekujve, Urdhri Bektashian u bë urë mes kulturave, kombeve dhe feve. Ai u përhap nga Anadolli në Ballkan dhe më gjerë, duke ngritur teqe dhe qendra shpirtërore në Shqipëri, Turqi, Maqedoninë e Veriut, Kosovë, Greqi, Bosnje dhe Hercegovinë, Bullgari, Rumani, dhe më vonë në Evropë dhe diasporë.
Veçanërisht në Shqipëri, komuniteti bektashian ka luajtur një rol historik në ruajtjen e identitetit kombëtar, promovimin e arsimit, mbrojtjen e harmonisë fetare dhe nxitjen e patriotizmit. Gjatë periudhave të vështira historike, teqetë bektashiane u bënë qendra kulture, strehimi dhe ndriçimi shpirtëror.
Urdhri Bektashian ka qëndruar gjithmonë kundër fanatizmit dhe ekstremizmit. Ai ka promovuar dialogun në vend të urrejtjes, urtësinë në vend të dhunës dhe dijen shpirtërore në vend të injorancës.
Sot, në një botë që vuan nga luftërat, ndarjet, vetmia, materializmi dhe konfuzioni shpirtëror, mesazhi bektashian mbetet thellësisht i rëndësishëm. Njerëzimi nuk vuan vetëm nga krizat ekonomike apo politike, por nga një krizë ndërgjegjeje. Përgjegjësia para Zotit dhe njerëzve është dobësuar.
Kurani na paralajmëron:
“Është shfaqur korrupsioni në tokë dhe në det për shkak të veprave të njerëzve.”
– Sure Er-Rum (30:41)
Ky ajet na kujton se rënia morale sjell rënie shoqërore.
Prandaj, përgjegjësia sot kërkon guxim moral:
guximin për të mbrojtur të vërtetën,
guximin për të refuzuar padrejtësinë,
guximin për të ruajtur dinjitetin njerëzor,
dhe guximin për të ndërtuar paqe midis popujve.
Tradita bektashiane na mëson se dashuria hyjnore duhet të shfaqet në sjelljen njerëzore. Një besimtar i vërtetë njihet jo nga pamja, por nga përulësia, ndershmëria, mëshira dhe shërbimi ndaj të tjerëve.
Të dashur vëllezër dhe motra,
Ne duhet të edukojmë brezat e ardhshëm jo vetëm me shkencë dhe teknologji, por edhe me etikë dhe udhëheqje shpirtërore drejt së mirës. Dija pa ndërgjegje bëhet e rrezikshme. Feja pa mëshirë bëhet ritual bosh. Pushteti pa drejtësi bëhet tirani.
Le të kujtojmë urtësinë e Imam Aliut:
“Vlera e çdo njeriu është në të mirën që bën.”
Dhe le të kujtojmë fjalët e Haxhi Bektash Veliut:
“Rruga drejt Zotit kalon përmes zemrës njerëzore.”
Qofshim gjithmonë të kujdesshëm që të mos lëndojmë zemra me padrejtësi, urrejtje, mendjemadhësi apo mizori.
Zoti na forcoftë përgjegjësinë para Tij.
Ai na ndriçoftë zemrat me urtësi.
Ai na bashkoftë në paqe dhe vëllazëri.
Drita e shenjtë e Profetëve, Imamëve, shenjtorëve dhe të drejtëve na udhëheqtë gjithmonë.
Paqja qoftë mbi të gjithë ne. Amin! ”
Pjesëmarrja e Kryegjyshit Botëror në këtë forum ndërkombëtar përbën një vlerësim të rëndësishëm për rolin e Komunitetit Bektashian në promovimin e dialogut, tolerancës dhe bashkëjetesës paqësore. Takimi i Berlinit vazhdon të shërbejë si një platformë e rëndësishme bashkëpunimi ndërmjet drejtuesve fetarë, përfaqësuesve politikë dhe personaliteteve akademike nga mbarë bota, në shërbim të paqes, mirëkuptimit dhe përgjegjësisë së përbashkët ndaj njerëzimit.