Nën kujdesin e veçantë të Kryegjyshit Botëror Bektashian, Shenjtërisë së Tij, Haxhi Dede Baba Edmond Brahimaj, Kryegjyshata Botërore Bektashiane organizoi të premten, më 10 korrik 2026, konferencën shkencore me temë “Vështrim mbi përsekutimin bektashian në shekuj dhe mbijetesën”, me rastin e 200-vjetorit të përndjekjes së Urdhrit Bektashian nga Sulltan Mahmudi II, në vitin 1826. Kjo datë përkoi njëherazi me 46-vjetorin e kalimit në amshim të ish-Kryegjyshit Botëror Bektashian, Dede Ahmet Myftari, një prej figurave më të shquara të historisë bashkëkohore të bektashizmit.
Në ambientet e Kryegjyshatës Botërore Bektashiane u mblodhën klerikë, myhibë, besimtarë dhe dashamirës nga gjyshatat bektashiane të Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, si edhe studiues, akademikë, personalitete të jetës publike, përfaqësues të institucioneve shtetërore, të Ambasadës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të Ambasadës së Greqisë, si dhe Ambasadori i Republikës së Kosovës.
Në kuadër të konferencës u mbajtën këto kumtesa shkencore:
- Shkëlqesia e Tij Haxhi Dede Baba Edmond Brahimaj – “Drita që nuk u shua”;
- Studiuesi Nuri Çuni – “Konfliktet e para të bektashizmit në Perandorinë Osmane”;
- Prof. Nezir Bata – “Fermani i Sulltan Mahmudit II, më 10 korrik 1826, mbi mbylljen e teqeve bektashiane”;
- Akademik Mariglen Verli – “Bektashinjtë shqiptarë përballë dhunës së pushtuesve dhe të qarqeve antikombëtare në vitet 1912–1915”;
- Prof. asc. dr. Zaho Golemi – “Mbi mbylljen e Qendrës Botërore Bektashiane nga Parlamenti turk në dhjetor 1925 dhe ardhjen e Kryegjyshatës në Shqipëri”;
- Prof. dr. Ajet Shahu – “Persekutimi i klerit bektashian në vitet 1945–1990”.
Në përfundim të sesionit shkencor, të pranishmit vizituan ekspozitën fotografike “Persekutimi i bektashizmit në shekuj dhe mbijetesa”, të përgatitur posaçërisht për këtë veprimtari.
Në fjalën e Tij përshëndetëse, Kryegjyshi Botëror Bektashian, Shenjtëria e Tij Haxhi Dede Baba Edmond Brahimaj, theksoi rëndësinë e kujtesës historike, të qëndresës shpirtërore dhe të amanetit që ka mbajtur gjallë traditën bektashiane ndër breza. Ai u ndal veçanërisht te dy ngjarjet që bashkuan këtë përkujtim: përndjekja e Urdhrit Bektashian në vitin 1826 dhe kalimi në amshim i ish-Kryegjyshit Botëror Bektashian Dede Ahmet Myftari, më 10 korrik 1980.
Në fjalën e Tij, ndër të tjera, Ai u shpreh:
“…Fort të nderuar, myhibë, studiues, akademikë, përfaqësues të komuniteteve fetare, autoritete shtetërore, motra dhe vëllezër. Në jetën e kombeve dhe të tarikateve shpirtërore ka data që nuk maten me kalendarin e viteve, por me peshën që lënë në ndërgjegjen historike të brezave. Ka ngjarje që nuk mbeten vetëm kujtesë e së kaluarës, por shndërrohen në busull morale për të ardhmen. Ka njerëz që, edhe pasi largohen nga kjo botë, vazhdojnë të jetojnë në ndërgjegjen e komunitetit si shenja të një misioni të përmbushur. Sot jemi mbledhur përballë dy prej këtyre momenteve.
Njëri na rikthen në vitin 1826, në një nga periudhat më të dhimbshme të historisë së Tarikatit Bektashian, kur, në klimën e reformave të Perandorisë Osmane dhe pas shkatërrimit të korpusit të jeniçerëve, nisi një përndjekje sistematike ndaj një tradite shpirtërore që për shekuj kishte ushqyer dashurinë për Zotin, njeriun dhe dijen.
Tjetri na çon në 10 korrikun e vitit 1980, kur kaloi në amshim Kryegjyshi Botëror Dede Ahmet Myftari, një prej figurave më të rëndësishme të bektashizmit shqiptar të shekullit XX, njeri që jetoi me përulësi, udhëhoqi me urtësi dhe vuajti me dinjitet.
Në shikim të parë, këto dy ngjarje duken të ndara nga një hendek prej dy shekujsh. Por në thelbin e tyre ato janë pjesë e së njëjtës histori.
Është historia e një tarikati që u përball me dhunën pa e humbur dashurinë. Është historia e një besimi që u përpoqën ta heshtnin, por që nuk pushoi kurrë së foluri përmes veprave të bijve të tij. Është historia e një drite që u mbulua shumë herë nga errësira, por që nuk u shua kurrë. Kjo është arsyeja pse tema e këtij përkujtimi nuk është vetëm kujtesa. Tema e tij është qëndresa. Në traditën islame, kujtesa (dhikr) nuk është thjesht rikujtim i së kaluarës. Ajo është akt shpirtëror. Kujtimi i njerëzve të drejtë nuk ka për qëllim të ngrejë monumente për ta, por të zgjojë ndërgjegjen tonë. Siç na mëson Kurani: “Mos mendoni se ata që u vranë në rrugën e Zotit janë të vdekur; përkundrazi, ata janë të gjallë pranë Zotit të tyre.” (Kurani, 3:169)
Edhe tradita bektashiane e ka kuptuar gjithmonë kujtesën si vazhdimësi të amanetit. Amaneti nuk trashëgohet vetëm me fjalë. Ai trashëgohet me jetë. Prandaj, kur përmendim sot martirët e vitit 1826, ne nuk kujtojmë vetëm ata që humbën jetën apo u internuan. Ne kujtojmë ata që refuzuan ta shisnin ndërgjegjen përballë frikës. Kur përmendim Dede Ahmet Myftarin, nuk kujtojmë vetëm një Kryegjysh të ndjerë. Ne kujtojmë një njeri që e mbajti gjallë amanetin edhe kur institucionet u rrëzuan, edhe kur teqetë u mbyllën, edhe kur fjala “fe” u shpall armike nga shteti. Historia e njerëzimit njeh shumë pushtete që kanë menduar se mund të ndërtojnë të ardhmen duke shkatërruar kujtesën. Por historia ka dëshmuar vazhdimisht të kundërtën. Perandori të tëra janë rrëzuar. Regjime kanë rënë. Ideologji kanë humbur. Por besimi që mbështetet mbi ndërgjegjen dhe mbi dashurinë nuk zhduket. Ai vetëm kalon nga një brez te tjetri. Pikërisht këtë dëshmon historia e Tarikatit Bektashian. Themeluar mbi mësimet universale të Haxhi Bektash Veliut në shekullin XIII, ky urdhër nuk u ngrit mbi forcën politike, as mbi pasurinë materiale. Ai u ngrit mbi tri shtylla që mbeten edhe sot themeli i tij: dashurinë, dijen dhe shërbimin. Në qendër të këtij vizioni qëndron njeriu. Jo njeriu si mjet. Jo njeriu si kundërshtar. Por njeriu si krijesë e Zotit, bartës i dinjitetit dhe i dritës hyjnore. Pikërisht për këtë arsye bektashizmi, gjatë gjithë historisë së tij, ka qenë një urë mes kulturave, mes popujve dhe mes besimeve. Ai nuk ndërtoi mure. Ai ndërtoi ura. Ai nuk ushqeu përçarje. Ai kultivoi pajtim……….
Më tej, Kryegjyshi Botëror vlerësoi qëndresën e martirëve të vitit 1826 dhe figurën e Dede Ahmet Myftarit, duke theksuar se historia e Tarikatit Bektashian është historia e një besimi që, edhe pse është përballur me dhunë, ndalime dhe përndjekje, nuk e ka humbur kurrë misionin e tij të dashurisë, dijes dhe shërbimit ndaj njeriut.
Ai nënvizoi se kujtesa nuk është thjesht rikujtim i së kaluarës, por një akt shpirtëror që forcon ndërgjegjen dhe garanton vazhdimësinë e amanetit. Sipas Tij, bektashizmi është ndërtuar mbi dashurinë për Zotin, respektin për njeriun dhe harmoninë ndërmjet popujve e besimeve.
Në përmbyllje të fjalës së Tij, Kryegjyshi Botëror u shpreh:
“Ne nuk qëndrojmë vetëm si dëshmitarë të së kaluarës, por si bartës të një amaneti që kërkon vazhdimësi në të tashmen dhe përgjegjësi në të ardhmen. E kaluara nuk është e mbyllur. Ajo jeton në mënyrën se si ne e kuptojmë të tashmen. Dhe e tashmja merr kuptim vetëm kur lidhet me kujtesën dhe me ndërgjegjen historike të brezave. Sot përulemi me respekt të thellë para martirëve të vitit 1826, të cilët në një kohë të trazuar historike u përballën me përpjekjen për të shuar një traditë shpirtërore që kishte rrënjë në dashurinë për Zotin dhe për njeriun. Po ashtu përulemi me nderim para Dede Ahmet Myftarit, i cili në një epokë tjetër historike, në rrethana të ndryshme ideologjike, mbajti gjallë të njëjtin amanet, duke dëshmuar se besimi nuk varet nga institucionet, por nga qëndrueshmëria e shpirtit njerëzor.”
Konferenca përcolli mesazhin se kujtesa historike, ruajtja e trashëgimisë shpirtërore dhe amaneti i të parëve mbeten vlera themelore që frymëzojnë brezat e sotëm dhe të ardhshëm. Veprimtaria u përmbyll me vizitën në ekspozitën fotografike kushtuar historisë së përsekutimit dhe mbijetesës së bektashizmit ndër shekuj.
Përgatiti: Nuri Çuni
Fotot: Nuri Çumani
